We vinden het gewoon, maar eigenlijk is het een wonder. De mensen die iedere ochtend tegen achten massaal naar hun werk gaan en aan het eind van de middag weer even massaal huiswaarts keren. Zonder politie-escorte, zonder dat bazen ze met knotsen of knuppels opjagen, zonder dat er ook maar enige openlijke dwang aan te pas komt gaan de werkers heen en weer. Niet een handjevol, maar ze gaan met miljoenen tegelijk. Als vanzelf. Heen en weer. Elke dag. Tussen huis en werk.

Deze dagelijkse getijdenbewegingen zijn een schoolvoorbeeld van wat de mix van toenemende centrale sturing en grotere zelfdiscipline in de loop der eeuwen teweeg heeft gebracht. Centrale sturing, want er zijn regels hoe de werkers zich als verkeersdeelnemer dienen te gedragen, hoe de werkgevers hen dienen te behandelen, hoe het verdiende geld moet worden verdeeld tussen de eigen portemonnee en de schatkist. Zelfdiscipline, want wie werkt zal goed eten, creëert een toekomstperspectief, heeft sociale contacten en verwerft zich aanzien.

Het beschavingsproces is precair

Over dit beschavingsproces heeft de socioloog Norbert Elias (1897-1990) zijn leven lang geschreven. Waarbij hij er nadrukkelijk oog voor had dat, ondanks het voortschrijden van de beschaving, de tegenkrachten van barbarisering en gewelddadigheid nooit bedwongen zijn. Het beschavingsproces is en blijft precair. Verwarring, stagnatie en regressie zijn normaal. Telkens is de afloop onvoorspelbaar. Ook daaraan schenkt Elias veel aandacht.

Het werk van deze socioloog mag zich de laatste jaren verheugen in een toenemende belangstelling van managers en organisatieadviseurs. Een van hen is Willem Mastenbroek, vennoot van Holland Consulting Group te Amsterdam en hoogleraar Organisatiecultuur en Communicatie van de Economische Faculteit (PDOMC) van de Vrije Universiteit Mastenbroek is tevens hoofdredacteur van ManagementSite. Hij vindt in Elias een waardevolle inspiratiebron.

In zijn in 1997 voor het eerst verschenen 'Verandermanagement' refereert hij herhaaldelijk aan de socioloog. En onlangs verscheen bij John Benjamins Publishing Company 'The Civilized Organization - Norbert Elias and the future of Organization Studies'. Mastenbroek is een…