Introductie

Hoe komt het dat het Zweedse Svenska Handelsbanken al dertig jaar een van de meest efficiënte banken in Europa is en al die tijd consistent beter presteert dan haar concurrenten op maatstaven zoals return-on-equity, total shareholder return, earnings-per-share, cost-to-income ratio en klanttevredenheid? Hoe is het Deense chemisch bedrijf Borealis A/S, Europa's grootste en werelds vierde grootste polymerenproducent, erin geslaagd de kosten in vijf jaar tijd met 30% terug te brengen terwijl toch de ambitieuze return-on-capital doelstellingen werden gehaald? Hoe is de Britse ciderproducent Bulmers erin geslaagd de omzet en winstgevendheid sneller te laten groeien en de kosten sneller te laten dalen dan het industriegemiddelde?

De rode draad in deze voorbeelden is dat al deze organisaties hun organisatiestructuur en hun prestatiemanagementproces sterk hebben vereenvoudigd en hebben verbeterd. Daarin staan ze niet alleen. Sommige organisaties gaan inmiddels zover dat ze het onderdeel budgetteren zelfs helemaal afschaffen. Ook in Nederland worden vraagtekens geplaatst bij de bruikbaarheid van budgetten. Deze vraagtekens worden veroorzaakt door de toenemende tijd en moeite die het budgetteringsproces kost terwijl de toegevoegde waarde van de resulterende budgetten in deze dynamische tijd regelmatig in twijfel worden getrokken. In dit artikel wordt gekeken naar een alternatief voor dit omstreden prestatiemanagementproces.

Wat is een budget?

Budgetteren is het proces waarin vaststelling van het prestatiecontract voor het komende jaar plaatsvindt. Budgetteren moet heldere operationele actieplannen opleveren die gericht zijn op het verbeteren van de kritische succesfactoren en waardestuwers van de organisatie, het efficiënt en op de juiste plekken inzetten van middelen, en het stellen van (financiële en niet-financiële) doelen voor het komende jaar. De meeste budgetcycli hebben een frequentie van een jaar. Halfjaarlijkse budgetten komen ook voor, voornamelijk in Japanse concerns. Hoe wordt een budget ontwikkeld en waarvoor wordt het gebruikt (figuur 1)?

Figuur 1: Ontwikkeling en functies van het budget

Vanuit de missie wordt een strategisch plan gemaakt dat beschrijft waarop de organisatie zich de…