Integriteit van overheidsorganisaties

Deel II De meetvelden van de integriteitsaudit

Artikel gepubliceerd op 27 maart, 2002 in de rubriek Overheidsmanagement

• Operationaliseren van het begrip Integriteit
• Vier meetvelden
• Grondvorm van de integriteitskaart
• Vormen van laakbaar gedrag: meetvelden interne integriteit
• Meetvelden externe integriteit

Operationaliseren van het begrip Integriteit

In de eerste bijdrage van deze serie is het positief integriteitsconcept besproken. Dit concept is een noodzakelijk voorwaarde om integriteit van overheidsorganisaties preventief te kunnen benaderen ofwel te kunnen managen. Daarbij is aangegeven dat voor het managen van integriteit meer inzicht nodig is in de te beheersen objecten. Er is een eerste indeling gemaakt in interne en externe integriteit. Deze indeling wordt in deze bijdrage verder uitgewerkt. Daarmee wordt het begrip integriteit verder geoperationaliseerd.

Vier meetvelden

Het positieve integriteitsconcept impliceert binnen de gemeentelijke organisatie de toepassing van het zorgvuldigheidsbeginsel bij: 

1. Al het op de burger gericht overheidshandelen;
2. Het werken binnen de gemeentelijke organisatie.

Om ons beter te kunnen voorstellen wat dit betekent, moeten we nagaan wat hier zoal onderval. Een aardige indruk geeft het overzichtje uit de eerste bijdrage:

• Burger en zijn belangen;
• Middelen en informatie waarover ambtenaren beschikken (werktijd, informatie, communicatiemiddelen);
• Elkaar (niet intimideren, pesten, discrimineren, geweld toepassen);
• Organiseren (correct toedelen van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden).

Het is denkbaar dat op basis van deze indeling (lange) lijsten worden opgesteld met mogelijke vormen van integriteitsschendingentijdens. Deze lijsten zouden tijdens een interview kunnen worden 'afgevinkt' of bij een enquête kunnen worden gebruikt. Bij de integriteitsaudit die ik bepleit, wordt hiervan echter geen gebruik gemaakt. De belangrijkste overwegingen hierbij zijn dat een dergelijke lijst nimmer compleet is, het invullen een plichtmatig karakter heeft en de organisatie er niet door wordt gemobiliseerd om het laakbare gedrag zelf te benoemen.

Dit laatste wordt, zoals in bijdrage III nog aan de orde komt, met de audit juist wel beoogd en ook bereikt. Toch is het om twee redenen zinvol om daarbij een opstapje in de vorm van een overzicht te hebben. Wij noemen dat overzicht de risico- of integriteitskaart. Het is een hulpmiddel om het doel van elke volgende integriteitsaudit weer scherp te kunnen afbakenen. Bij de start is dat nuttig omdat integriteit een begrip is dat snel kan verwateren. De kaart heeft een tweede functie. Hij maakt het mogelijk o&hellip