Het einde van een tijdperk?

Door een aantal maatschappelijke veranderingen naderen de dagen van het oude Rijnlandse governance model met veel nationale consensus het einde. Michel Albert, ex president van de verzekeringsmaatschappij AGF, heeft in zijn standaard boek "Capitalisme contre Capitalisme" [1991] over governance betoogd dat het Rijnlandse model zou zijn ontstaan door de solidariteit "die in de dalen tussen de bergen voert tot meer egalitaire verhoudingen", terwijl het meer transparante Angelsaksische model het gevolg zou zijn van de "openheid van de zee".

Het Rijnlandse model kent veel zogenaamde "gemengde goederen" waarbij niets - scherp gesteld - helemaal afhankelijk is van de markt. Dat is de hoofdreden van het verval van het model in deze tijd van marktgericht denken. In het verleden echter vond in Continentaal Europa ijverig toepassing plaats en via de invloed van Pruisische kanselier Bismark in de negentiende eeuw ook in Japan. Albert ontpopte zich als een serieuze aanhanger van de Franse filosoof Jean Jaques Rousseau, die de samenleving wilde terugleiden naar de zuiverheid van het Zwitserse bergdorp. Hij gaf daarmede de Franse revolutie met de principes vrijheid, gelijkheid en broederschap een ongewilde bloedige stimulans want niet iedereen was natuurlijk even "zuiver" in de leer.

Het denken over governance in Europa is altijd beïnvloed geweest door religieuze of ethische maatschappelijke elementen zoals Albert zelf ook stelt en dat is het heldere zicht niet altijd ten goede gekomen. Religies worden in het Rijnlandse model gezien als "niet verhandelbaar goed". De Angelsaksen hebben zich meer laten leiden door marktprincipes, voor romantiek was er bij hen weinig plaats. Dat betekent dat er in de VS, Groot Brittannie, Australië en Canada meer ruimte was voor marktwerking bij o.a. wonen, openbaar verkeer en media. Angelsaksische landen zijn mede daardoor met uitzondering van Groot Brittannie grotendeels gespaard gebleven voor de loodzware lasten van de verzorgingstaat in de jaren zeventig en tachtig.

En de historie in Nederland...

Sinds…