Island of despair

Als Robinson Crusoë op zijn 'island ofdespair' aankomt, begint hij vrij snel een boekhouding te voeren om zo de melancholie, die de onvermijdelijke eenzaamheid en stilte op zo'n onbewoond eiland met zich meebrengt, te bestrijden. Het gaat hier, laten we daar meteen duidelijk over zijn, niet om een gewone boekhouding. Het gaat om een boekhouding die de rede in staat moet stellen te triomferen over de melancholie en de wanhoop:

"... I began to comfort my self as well as I could, and to set the good against the evil, that I might have something to distinguish my case from worse, and I stated it very impartially, like debtor and creditor, the comforts I enjoy'd against the miseries I suffered." (Defoe, 1985: 50)

Het gaat hier derhalve om een morele boekhouding met psychotherapeutisch effect. De administratie die bijgehoudenwordt, betreft gebeurtenissen die allemaal een plaats krijgen toegemeten onder de noemers 'goed' en 'kwaad'. Goed is wat de melancholie vermindert, kwaad is wat de melancholie vergroot. Dergelijke eenvoudige definities maken het mogelijk gebeurtenissen zo te duiden dat het goede zich altijd wel iets vaker manifesteert dan het kwade, zelfs in schijnbaar uitzichtloze omstandigheden(Lepenies, 1998: XI).

Die boekhouding stelt onze held in staat om zo min mogelijk 'geraakt' te worden door het eiland waarop hij is aangespoeld (Deleuze, 1969). De geobsedeerde wijze waarop hij zich vastklampt aan boekhouding laat zien dat hij dit eiland alleen maar kan beschouwen als een gevaar, een infectiehaard waarvan hij koste  wat het kost verschoond moet blijven. De melancholie wordt verdreven met een techniek die hij zich vroeger in de beschaafdewereld heeft meester gemaakt. Wie tot eenzaamheid veroordeeld is, moet derhalve gaan boekhouden. De auteur van het verhaal, Daniel  Defoe, die behalve groot schrijver ook koopman was, gelooft werkelijk dat alleen een rigide systeem van boekhouding mensen alsRobinson een overlevingskans biedt.

Het beeld van de eenzame boekhouder werd tijdens het BIG-congres 2000 in Groningen nog eens nieuw leven ingeblazen door Hans Strikwerda, hoogleraar bedrijfskunde aan de Universiteit van Amsterdam, toen hij zijn gehoor te verstaan gaf dat gezellige sessies over strategische paradoxen op de hei niet konden verhelendat de boekhouder, die eenzaam thuis…