• Kevin Kelly: Nieuwe regels voor de nieuweeconomie
• Shapiro en Varian: Information Rules
• Anthony en Michael Perkins: The InternetBubble
• Geoffrey Moore: Inside the Tornado
• Moore, Johnson en Kippola: The GorillaGame
• Nederlandse artikelen
• Nederlandse boeken

De voorbije periode is al de nodige lucht uit de internetzeepbelweggelopen. Het hippe Boo.com, datbijzonder goed was in het snel erg veel geld over de balk gooien,ging failliet. Ook andere dotcommers worden steeds meer naarklassieke maatstaven afgerekend. En in de USA dreigt zowaar deinflatie de kop op te steken. Toch zijn er weinigen die denken datwe daarom het hele verhaal over de nieuwe economie weer kunnenvergeten. Ik krijg dan ook steeds meer vragen van studenten endocenten over wat ik hen aanraad om snel ingelezen te raken in denieuwe economie. Ook ik heb natuurlijk maar een beperkt overzicht,maar een aantal krenten kan ik wel aanwijzen. Maar eerst en vooralde definitiekwestie: ik baken nieuwe economie relatief nauw af alsde economie die gebaseerd is op ICT (informatie- encommunicatietechnologie) en de daarmee verbonden digitaliseerbareinformatieproducten. In die zin is ze maar een deelverzameling vande kenniseconomie. Hieronder breng ik eerst een aantal leukereAmerikaanse boeken voor het voetlicht die ons proberen te helpen opeen zinnige manier met dit alles om te gaan.

Kevin Kelly: Nieuwe regels voor de nieuwe economie

De eerste bestseller over de nieuwe economie was natuurlijkKevin Kellys Nieuwe regels voor de nieuwe economie(Nieuwezijds, 1999). Dit is een Tom Peters-achtig boek: nogalschreeuwerig, maar serieuzer dan het op het eerste gezicht lijkt,ook al klopt niet alles wat erin staat. Het feit dat een autobijvoorbeeld steeds meer informatie en ICT bevat, maakt die daarmeenog niet tot een informatieproduct, zoals Kelly beweert. Een autois immers niet zo gemakkelijk reproduceerbaar als eensoftware-pakket en als ik mijn auto verkoop, ben ik hem ook kwijt(in die zin is het dus een rivaliserend product). Maar inventievebedrijven kunnen wel nieuwe diensten verzinnen op basis van deinformatie die in autos opgeslagen wordt. Kellys inspirerende stijlhelpt daarover na te denken.

Shapiro en Varian: Information Rules

Veel serieuzer is Information Rules (in het Nederlands: De nieuweeconomie, Nieuwezijds, 2000) van de Amerikanen Carl Shapiro enHal Varian. Zij leggen precies uit wat de bijzondere kenmerken vaninformatieproducten en netwerkeffecten zijn en hoe je daarstrategisch mee kunt omgaan. Netwerkeffecten leiden er toe dat inbepaalde markten op zeker ogenblik één standaard gaatdomineren (de markt slaat door naar die standaard) met het gevolgdat een bedrijf of een alliantie van bedrijven die markt gaatdomineren (Winner takes all). Daarnaast leiden de bijzonderekenmerken van informatieproducten (duur om de eerste keer tot standte brengen, heel goedkoop om te reproduceren) er toe dat jebijzonder snel kunt groeien, maar als je niet uitkijkt ook geencent verdient. In de nieuwe economie wordt strategisch management,in de zin van het verzinnen van slimme listen, dan ook nogbelangrijker dan in de oude. In hun erg leesbaar boek biedenShapiro en Varian daartoe de noodzakelijke theoretischestrategische hulpmiddelen.

Anthony en Michael Perkins: The Internet Bubble

Een heel mooi boek over het reëel functioneren van denieuwe economie is The Internet Bubble (HarperBusiness,1999) van de Amerikanen Anthony en Michael Perkins, beide verbondenmet het tijdschrift RedHerring, dat al jaren de ontwikkelingen binnen de nieuweeconomie op de voet volgt (het nummer van mei telt bijna 500bladzijden!). De Perkinsen beschrijven mooi de gekte rond Internet,de zogezegde nieuwe principes die daarbij in het geding zijn(vooral veel verlies maken!) en de bijzondere rol die doorventure capital-fondsen en business angels wordtgespeeld (zij winnen altijd). De Perkinsen zijn absolute adeptenvan de nieuwe economie, maar mede daarom maken ze zich zulke zorgenover de daarmee verbonden zeepbel. Halverwege 1999 schatten ze deomvang van die Internet-zeepbel al naar gelang de groeiprognosesvan de naar de beurs gebrachte Internetbedrijven (50% dan wel 65%per jaar) op tussen de 236 miljoen en de 130 miljard dollar!

Geoffrey Moore: Inside the Tornado

Twee boeken die binnen de wereld van ICT en Internet zelf veelinvloed gehad hebben, zijn Inside the Tornado(HarperBusiness, 1995) van Geoffrey Moore en The GorillaGame (HarperBusiness, 1998) van dezelfde Moore, samen met PaulJohnson en Tom Kippola. Van beide boeken zijn in 1999 herzieneedities verschenen, waarin nu ook expliciet aandacht wordt besteedaan het Internet. Inside the Tornado is een heel slim boekover hoe technologiegedreven bedrijven moeten proberen de sprong temaken naar de tornado van de snelle groei op de massamarkt. Mooresstelling is dat dit in de regel slechts mogelijk is via dekegelbaan (bowling alley) van succes op gespecialiseerdeniche-markten. Veel ICT-bedrijven (ook grote zoals Apple met verschillende van zijnleukere geflopte producten) mislukken omdat ze denken die fase tekunnen overslaan.

Moore, Johnson en Kippola: The Gorilla Game

In The Gorilla Game proberen Moore c.s. aan te geven hoeje binnen de turbulente ICT-wereld slim kunt beleggen door binnende verschillende deelmarkten de krenten te leren herkennen of bijtwijfel een goede portefeuille van beleggingen op te bouwen. Eerdereen toepassing op de nieuwe economie van de principes vanconservatie beleggingsstrategie à la Warren Buffett (zie mijnbijdrage in NRC Handelsblad van 13 april j.l.) dan een handleidingvoor haastige speculanten.

Wie naar het taalgebruik van ICT-consultants en -investeerderskijkt, zal de terminologie van Moore c.s. snel herkennen. In diezin zijn zijn boeken al klassiekers. De NederlandseInternet-financier Jeroen (voor de Engelstaligen Jerome) Mol is alhelemaal een fan. Eerst richtte hij het op Internet gerichtemagazine Tornado-Insider op en daarna GorillaPark, eeninvesteringsbedrijf dat als incubator of accelerator voorInternet-starters in Europa wil optreden. Tot zover een aantalinteressante Amerikaanse bijdragen. Hieronder kijk ik naar deNederlandse, of beter origineel Nederlandstalige oogst.

Nederlandse artikelen

Aan journalistieke stukken natuurlijk geen gebrek. Ziebijvoorbeeld de leuke speciale uitgave Zeg eens E van FEM DeWeek van enig tijd geleden. Binnen wetenschappelijkeconomische kringen is mijn Blankenbergs-Maastrichtse collega LucSoete al enige jaren, tot in Amerika, de bekendste Europesepropagandist van de nieuwe economie – sinds begin dit jaar schrijfthij daarover ook een tweewekelijkse column in Intermediair.Zijn ideeën daarover zette hij vorige jaar bondig op een rijin zijn lezing Infonomie, contouren van een nieuwe discipline bijde opening van het academiejaar in Utrecht (zie de bundel Dekwaliteit van kennis en de kwaliteit van de samenleving van deUtrechtse Universiteit, 1999; een korte versie van dit stuk stonddaarvoor in het CBS-maandblad Index van oktober 1998). Maareerlijk gezegd vind ik zijn stukken over dit thema niet zo sterk enovertuigend als zijn ander werk op het vlak van deinnovatie-economie van de voorbije decennia.

Andere nuttige korte overzichtsartikelen zijn dat van uwBrugs-Groningse dienaar in het economenblad ESB van 17januari 2000 (een lange versie daarvan vindt u op www.tsm.nl/danyjacobs envan zijn Groningse collega Arjen van Witteloostuijn in De Academische Boekengids.Een vierde, meer gespecialiseerd wetenschappelijk artikel dat ikonder de aandacht wil brengen, gaat over de nog steeds moeilijk tetraceren productiviteitsstijgingen als gevolg van ICT. In heteerste nummer van De Economist van dit jaar bouwt nog eenGroninger, Bart van Ark, voort op Nobelprijswinnaar Solows al weerdertien jaar oude uitspraak dat je overal computers tegenkomt,behalve in de productiviteitscijfers. In tegenstelling tot wat denaam van dit befaamde tijdschrift doet vermoeden, publiceert DeEconomist alleen Engelstalige artikels en daarom hoort dit stukstrikt genomen niet thuis in dit overzicht.

Nederlandse boeken

Dan de boeken. Goed gescoord heeft Ben Tiggelaar met zijn Internet Strategie(Addison Wesley, 1999), waarvan al een paar drukken verkocht zijn.Toch raad ik u deze 660 paginas literatuur niet aan. Ten eersteponeert Tiggelaar nogal stellig en kritiekloos een 17-tal trendsdie je wel meer in de opgefokte ICT-literatuur kunt lezen:werknemers worden autonoom, klanten veeleisend, marktentransparant… Ik zou daaraan toevoegen: konijnen trommelen, boerenboeren en het is mooi weer, tenminste: af en toe. Daarnaast doetTiggelaar wat ik studenten voortdurend probeer af te leren: halvecursussen overschrijven en die dan kort op nieuwe ontwikkelingentoepassen. Rond pagina 490 begint Tiggelaar nog een inleiding in demarketing. Het is dan ook hard zoeken naar de krenten in dit dikkeboek.

Veel verder kom je bij dezelfde uitgeverij met het half zo dikkeDe Piranha-economie. E-commerce: strategie, markten entoepassingen (1999)van John Caspers, Guido Hosman, StefanVerkerk van het adviesbureau Caspers Hosman Verkerk (goh!). Ditdrietal weet goed een aantal degelijke, genuanceerde verhalen overde nieuwste technologische mogelijkheden op verschillende terreinen(bijv. virtuele gemeenschappen) te koppelen aan theoretischeinzichten. De titel is geïnspireerd op een uitspraak van deAmerikaanse economen Hagel en Armstrong dat de piranhas de wetomkeren dat de grote vissen de kleinere opeten.

Een degelijke, handzame inleiding in op consumenten gerichtee-strategie is E-shopping (Scriptum, 2000) van PhilippGerbert, Dick Schneider en Eric Wiebes van OC&C StrategyConsultants. Dit is een Nederlandse bewerking van een Duits boek enhoort dus ook al niet echt thuis in dit lijstje. Maar die bewerkingis zo Nederlands georiënteerd dat ik gaarne nog eens eenuitzondering maak.

Al weer bijna drie jaar oud, maar nog steeds actueel, is hetboek The Real World in Real Time (Kluwer, 1997) over op ICTgebaseerde interactieve marketing van Michiel van Mens. Om in destijl van dit boek te blijven: relatief gespecialiseerde stuff, eenone-way message over interactivity. Veel Engels jargon dus, maartoch redelijk toegankelijk. De auteur laveert voortdurend tussenstelligheid en relativering. Aandoenlijk.

Tenslotte is er De @-manager: leidinggeven in het digitalekantoor van Yvette Cramer (Thema, 1999), een inleidend boekje voorbeginners. Cramer, journaliste bij NeXT, legt uit wat je inbedrijven met inter-, intra- en extranet aankunt. Dat wordtgeïllustreerd met korte stukjes door mensen vanuit depraktijk. Ook over zaken als netiquette en de verhoudingprivé-werk t.a.v. internet. En daarmee zijn we terug bij dejournalistiek.

Dit artikel is een samenvoeging van twee columns die eerdergeplaatst werden in NRCHandelsblad

Prof.dr. DanyJacobs is als hoogleraar verbonden aan de faculteitBedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen en de TSM BusinessSchool van de Universiteit Twente.

Uw reactie op deze bijdrage

• Alle reacties die zich houden aan onze Code of conduct worden opgenomen.
• Na het plaatsen kunt u uw reactie nog 30 minuten aanpassen.

Naam *

E-mail *

Tekst *