Gedrag verandert: Wat vroeger correct en deftig was doet nu formeel en houterig aan; wat vroeger stevig en ferm optreden was, krijgt nu het etiket 'macho'. Wat moeten we denken van de modegevoeligheid en de telkens weer 'nieuwe' ontwikkelingen en 'doorbraken'? Coaching, team-ontwikkeling, transactionele analyse, 'new age'-management, intuïtief management, neurolinguistic programming, one-minute management, authentieke zelfpresentatie: is dit allemaal belangrijk of misschien wel allemaal onzin?

De onzekerheid over die veranderingen veroorzaakt bij velen zorg over de persoonlijke communicatie. Blokkades in het gedrag zijn soms het gevolg: Van dichtklappen tot overdreven gelijkwaardig en joviaal doen.
Ik gebruik hier een historisch perspectief om door de waan van de dag heen te kijken. In de tweede helft van deze bijdrage kom ik uit bij wat ik de meest wezenlijke ontwikkelingen vind.

Historische ontwikkeling

Hoe was het eeuwen geleden gesteld met de communicatie, het vergaderen en het onderhandelen in Europa? Vergaderen betekende in de Middeleeuwen, behalve met elkaar spreken, ook handgemeen raken, geslachtsverkeer, het houden van godsdienstoefeningen en de maaltijd met elkaar gebruiken. (Van Vree, 1994). Deze gezamenlijke activiteiten waren niet scherp van elkaar te onderscheiden. Tijdens beraadslagingen was het een verwarde en wilde boel. Een agenda en vergaderprocedures, die nu vanzelfsprekend zijn, ontbraken. Door vechten, bedreigen, schreeuwen, intimideren en bedisselen probeerde men de overhand te krijgen. Discipline en beheersing van de meer agressieve impulsen ontbraken nog.

Hartstochtelijk en gewelddadig

Wij kunnen ons nu nauwelijks voorstellen hoe de onderlinge omgang en communicatie in die tijd verliep. Huizinga (1919) geeft fraaie voorbeelden.

"Bij de staatsiemaaltijd op de wijdingsdag van Karel VI in 1380 dringt Philips van Bourgondië zich met geweld tussen de koning en de hertog van Anjou op de plaats, die hem als doyen des pairs toekomt; hun wederzijds gevolg dringt reeds met roepen en dreigen op, om de twist gewelddadig te beslechten". (Huizinga, 1919, p. 42)

Bij het vredescongres te Atrecht in 1435 vallen de…