We can’t solve our problems by using the same kind of thinking we used when we created them. Deze pakkende uitspraak van Albert Einstein is actueler dan ooit. We staan in ons land namelijk aan de vooravond van de omvangrijkste bezuinigingsoperaties uit onze geschiedenis. Rutte I heeft een ombuiging van maar liefst €18 miljard in petto. Want we kunnen natuurlijk niet eindeloos blijven doorgaan met dat potverteren. En de natuurlijke neiging bestaat om dan de bekende kaasschaafte hanteren en iedereen een ‘fair share’ te geven. Om daarmee met een kinderlijke naïviteit te bedenken dat het probleem dan zou zijn opgelost. En om dan weer over te gaan tot de bekende orde van de dag. Maar we weten toch allemaal dat het positioneren van efficiency als zodanig helemaal niet succesvol is. Dat leert de geschiedenis ons. Veel van die efficiencyoperaties zijn namelijk met enthousiasme begonnen om halverwege in een zompig moeras van bureaucratie weg te zakken. Maar dan wel zonder die beoogde efficiencywinst.

Kijk maar eens naar het uiteindelijke effect van al die efficiencyoperaties zoals die door het Rijk in de afgelopen decennia in gang zijn gezet. Ondanks alle inspanningen - alleen al voor een opsomming van al die initiatieven die sinds de 2e Wereldoorlog zijn geïnitieerd hadden ambtenaren van Financiën recent meer dan 15 pagina’s nodig - is het Rijk in die periode alleen maar verder gegroeid en is de bureaucratie alsmaar toegenomen!

En heel begrijpelijk overigens

Want wie vindt het nou leuk om in te schikken, om terug te moeten, om in te moeten leveren? Dit alles zonder er ook maar iets tastbaars voor terug te krijgen. Zonder dat het echt leuker wordt. Zonder dat je afnemers er wijzer van worden. Zonder dat er sprake is van meer werkplezier. En dat terwijl algemeen bekend is dat de kaasschaaf op termijn desastreuze gevolgen heeft. Uitholling! Er wordt namelijk op basis van kwantitatieve maatstaven gesneden wat rechtstreeks gevolgen heeft voor de innovatiekracht van de organisatie. En terwijl dat nou net de ‘driver’ voor de toekomst zou moeten zijn! Daarom een pleidooi om het anders te doen. Deze schaarste vraagt om een drastische andere aanpak: we zullen dit momentum moeten benutten om de échte keuzes te maken.

Prachtig voorbeeld is de veranderoperatie die Rijkswaterstaat - de omvangrijkste overigens uit haar 200 jarige geschiedenis - in de tweede helft van het afgelopen decennium heeft doorgemaakt: van een aanbieder van infrastructuur…