In mijn praktijk van De Baaij Authentikos kom ik veel mensen tegen die last hebben van gebrek aan egoïsme. Oftewel je kunt niet zomaar alleen iets doen omdat jij het zelf leuk vindt, nodig hebt of nodig vindt. Er rust een taboe om in eerste plaats goed voor jezelf te zorgen. Egoïsme is moreel onverantwoord. Mijn opvatting is dat zelfzorg uiterst belangrijk is om van daaruit te geven, zolang de zelfzorg maar niet ten koste gaat van andere mensen.

De aanstaande moeder draagt het jonge leven in haar schoot en geeft alles waar het kind behoefte aan heeft. Ze geeft zelfs haar eigen leven om het nieuwe leven te behouden, als dat nodig is. Onbaatzuchtig, geven zonder iets terug te verlangen, dat is de altruïstische vorm die vaak als deugd wordt gezien en sociaal zeer verantwoord is. Ik geloof niet echt in het zuivere altruïsme waar helemaal geen belang voor de gever aanwezig is. Als ik iemand langs de rand van de weg pijn zie lijden, dan ga ik deze persoon helpen. Als ik oprecht naar mijn behoefte hierin durf te kijken, dan is het omdat ik geen lijden kan verdragen of omdat ik hoop dat anderen mij ook zullen helpen als ik daar zo alleen lig of toch de ethische morele plicht die ik heb meegekregen. Ik heb de medemens nodig om mijn bestaan te bevestigen, dus daarom heb ik altijd belang bij de medemens.

Egoïsme en altruïsme zijn twee polen die elkaars bestaan bevestigen, zoals dat voor elke polariteit geldt. Ze hebben beide hun kwaliteiten. Als ik goed voor mezelf zorg, hoeft een ander niet voor mij te zorgen. Als ik iets nodig hebt, waar ik mezelf niet in kan voorzien, ben ik blij als een ander me dat kan en wil bieden. In veel relaties gaat het echter heel anders. Misschien herken je een aantal situaties voor jezelf. De baas is verantwoordelijk voor mijn welzijn. Mijn ouders moeten voor mij zorgen of mijn kinderen hebben de plicht nu voor mij te zorgen, nu ik niet meer zo goed kan. Mijn partner moet aanvoelen wat ik nodig heb. Het is jammer dat ik overal om moet vragen. Kijk eens goed naar jezelf, als je dit leest. Hoeveel van je behoefte besteed je uit aan anderen? Hoeveel behoeften van jezelf houd je achter, omdat je denkt dat ze er niet mogen zijn? Hoe goed ken je je eigen behoeften eigenlijk?

Ik heb zelf ervaren dat geven en nemen een subjectief gegeven is. Als zij veel van mij nodig heeft en ik geef veel, maar niet genoeg, dan ziet zij alleen datgene wat ik uit eigen behoefte voor mezelf doe. En ja dan ben ik een egoïst. Het is een kwestie van verantwoordelijkheid. Als zij verantwoordelijkheid neemt voor haar eigen leven en dat niet bij mij neerlegt, dan hoeft ze haar tekortkomingen of behoeften niet op mij te projecteren. Hoe meer altruïstisch gedrag ze van mij wilt en hoe altruïstischer ik me gedraag, hoe egocentrischer zij wordt. Op een gegeven moment kwam ik meer in contact met mijn eigen behoeften. Ik erkende ze. Toen moest ik stoppen met dat huwelijk. Ik had geen ander antwoord. Ik heb een grens getrokken en de consequenties aanvaard. Ik ken beide polen nu goed. Ik kan in het midden staan en kiezen voor egoïsme of voor altruïsme, afhankelijk wat ik met de situatie heb op dat moment. Ik kon heel moeilijk kiezen voor mezelf met haar erbij. Dat was mijn lafheid en zachtheid. Daar moet je meer kerel voor zijn, denk ik.

Het heeft me geleerd dat ieder voor zijn eigen leven verantwoordelijk is. Het heeft me de voelsprieten gegeven, dat ik afhankelijkheid bij de ander herken en het apèl wat de ander op mij doet. Het heeft me geleerd dat ik alleen mensen kan helpen als zij zelf verantwoordelijk blijven voor hun eigen leven en ik voor het mijne. Het heeft me ook geleerd dat als je van jezelf uit gaat, je ook vertrouwen in jezelf moet hebben. Als de wereld begint bij ‘ik’, dan moet je wel weten wie die ‘ik’ is, wat die ‘ik’ nodig heeft, dat die ‘ik’ zijn kwaliteiten en beperkingen accepteert etc. Misschien is het daarom dat we liever altruïstisch zijn, omdat dan de behoefte van de ander centraal staat en je je eigen behoeften niet hoeft te kennen. Dat je altijd reactief kunt handelen in plaats van proactief vanuit jezelf. Dat je altijd de ander behaagt in de hoop dat je mag blijven, dat ze je aardig vinden, ook al gaat dat ten koste van jezelf. Dat je de schuld aan anderen kunt geven als je ongelukkig bent.

Als ieder individu goed voor zichzelf kan zorgen, grenzen aan kan geven en verantwoordelijk is voor zichzelf, zonder het welzijn van anderen te benadelen, dan heeft deze vitale, creatieve mens meer te bieden voor de naasten en de gemeenschap. Dan is er minder lijden, minder oordelen, minder projecties van onmacht, minder behoefte aan macht en meer respect voor elkaars grenzen. Het is de kwaliteit van egoïsme die altruïsme zo goed voedt. Waardoor ‘er zijn voor een ander’ van binnen uit komt. Waardoor je geeft wat je hebt te geven en wat je wilt geven. Waardoor je geeft vanuit de verantwoordelijkheid voor je eigen leven.

Deze column werd ingezonden door Ton de Baaij. Heeft u ook iets wat u bezig houdt? Plaats uw eigen column ›

Gerelateerde items