Er is altijd een zekere spanning in de relatie tussen toezichthouders en onder toezicht gestelden, of deze toezichthouders nu accountants, controllers of fiatteurs zijn. Deze spanning wordt vaak opzettelijk ingebouwd, om zo alle partijen scherp te houden. In de praktijk leidt dit echter niet tot betere resultaten, maar gaat dit zelfs ten koste van de dienstverlening. Er is dan ook veel winst te behalen wanneer toezichthouders effectiever leren omgaan met het relationele aspect van hun werk. In dit artikel leest u waar de spanning vandaan komt en hoe hier mee om te gaan.

In 2007 eiste de AFM (Autoriteit Financiële Markten) dat de firma Spyker de jaarrekening over 2006 zou aanpassen. Spyker was het er niet mee eens, ging in beroep bij de ondernemingskamer en won. Het eindresultaat voor de AFM: hoge kosten en schade aan de reputatie.

De verklaring voor deze en soortgelijke gebeurtenissen wordt vaak gezocht in tekortschietende regelgeving of gebrek aan expertise. Zo zouden de toezichthouders van de AFM geen partij zijn voor de dure advocaten van Spyker. Mogelijk had de AFM met meer expertise kunnen winnen. Maar was dit beter geweest voor de AFM? Conflict leidt vrijwel altijd tot hogere kosten, vertraging van processen en een verstoring van relaties.

In plaats van naar expertise kunnen we ook kijken naar de aard van de relatie tussen toezichthouders en hun onder toezicht gestelden (hier aangeduid als OTG). De toezichthouder moet het gedrag van de OTG controleren en waar nodig corrigeren. Men beschikt daartoe over machtsmiddelen om naleving (gehoorzaamheid) af te dwingen. Waar de meeste expertise ook ligt, er is in deze relatie altijd de potentie van conflict. Wanneer alles goed gaat merk je hier niet veel van. Lopen de partijen echter tegen inhoudelijke uitdagingen aan, dan staan ze snel tegenover elkaar. Deze tegenstelling kan eenvoudig escaleren tot een conflict. Wie er vervolgens ook wint, beide partijen betalen een prijs.

Het risico van conflict vindt hier zijn oorsprong in de werking van ons sociale brein. De uitdaging waar de toezichthouder voor staat is in de basis een relationele, niet een inhoudelijke. We kijken hier eerst hoe deze uitdaging ontstaat en beschrijven vervolgens kort een manier om hier mee om te gaan.

De juiste modus vinden: constructief of positioneel

Wanneer twee partijen zich over een probleem buigen, dan functioneren zij meestal in een van twee modi. De eerste modus is constructief. In deze modus zien beide…