De laatste decennia is er veel gepubliceerd over mismanagement, rattengedrag, psychopathische managers, emotionele manipulatie en de negatieve gevolgen daarvan op de werkvloer. Waardoor ontstaat zulk gedrag, is er wat aan te doen en wat valt er van de nieuwe generaties te verwachten?

Volgens de leer van John Bowlby, is het sleutelwoord voor een ontwikkeling tot een evenwichtige persoonlijkheid : “hechting”. Aangezien evenwichtigheid een vereiste is voor een goed functioneren als leidinggevende, is het goed om kennis te nemen van de hechtingstheorie.

Hechting is het menselijk vermogen om in vertrouwen een duurzame band met anderen aan te gaan. Bijna iedereen kan zich hechten aan anderen. De kwaliteit waarin dat gebeurd, wordt hoofdzakelijk bepaald in de eerste drie levensjaren. Kortweg: is de band met de ouders/verzorgers in die cruciale jaren veilig, geborgen en gelukkig geweest, dan is de volwassene vaker evenwichtig, betrouwbaar en stressbestendig en durft makkelijker te delegeren. Mooie eigenschappen voor mensen in verantwoordelijke posities!

Het volledige hechtingsproces loopt tot ca. de leeftijd van 10 jaren oud. Zijn die jaren goed doorlopen, dan is er sprake van veilige hechting met alle voordelen voor het latere leven. Zowel maatschappelijk als privé.

Veilige hechting blijkt tegenwoordig een steeds moeilijker te verwerven status. Onder andere omdat de verzorging van kinderen tot 10 jaren oud steeds meer aan verschillende derden wordt overgelaten door het tweeverdienerschap; de crèche, grootouders, oppasmoeders etc..De kunst bij veilige hechting is juist dat het jonge kind niet teveel verschillende verzorgers om zich heen heeft, maar slechts enkelen waarmee het een selectieve band aangaat. Bij voorkeur de eigen ouders.

Veel boeiender, want met meer maatschappelijke en bedrijfsmatige gevolgen, zijn zij die een onveilige hechting hebben meegemaakt.

Onveilige hechting is er in vele gradaties. Kenmerkend voor onveilig gehechte personen is dat zij allerlei mechanismen hebben ontwikkeld om onzekerheid en een relatief lage eigenwaarde te compenseren.

Die mechanismen variëren van afstandelijk gedrag en een wantrouwende opstelling naar anderen, tot gebrek aan empathie en bovengemiddelde manipulatie van de omgeving om een doel te bereiken.

Omdat onveilig gehechte mensen minder besef hebben van de waarde van goede onderlinge relaties, zijn ze eerder in staat om het collectieve belang op te offeren aan eigenbelang. Manipulatieve talenten als charme en politiek bedrijven zijn vaak duidelijk aanwezig. Hierdoor kan de schijn van getalenteerd manager/bestuurder worden gewekt. In werkelijkheid kunnen we te maken hebben met leidinggevenden met een (door compensatie) overdreven gevoel van eigenwaarde en een laag inlevingsvermogen. In eerste instantie overkomend als intelligent, charmant en interessant. Als de werkrelatie langer duurt, blijkt het egocentrisme vaak een ernstig obstakel voor het aangaan van een vertrouwensrelatie. Dit, terwijl goede onderlinge vertrouwensrelaties juist een voorwaarde voor een productieve organisatie zijn.

Opvallend is dat bij de vele psychologische testen en individuele coaching, weinig aandacht wordt besteed aan het in kaart brengen van dit fenomeen. Er ligt dus nog een uitdaging voor de GITP’s van Nederland.

Wat gaat de toekomst brengen?

Algemeen gesproken, staan de ontwikkelingen op het gebied van gezin en maatschappij – individualisering, tweeverdieners, hoog echtscheidingspercentage – wat haaks op het hechtingsproces op jonge leeftijd. Daarmee een wissel trekkend op de toekomstige stabiliteit van (arbeids-)relaties. In dit verband zijn investeringen in de verhouding tussen werktijd en vrije tijd van ouders ook een investering in de toekomst van een blijvend productieve economie!

Deze column werd ingezonden door Twan Houben. Heeft u ook iets wat u bezig houdt? Plaats uw eigen column ›

Gerelateerde items